Agroforestry, ook wel boslandbouw genoemd, is een vorm van landbouw waarbij bomen en struiken op een slimme manier worden gecombineerd met akkerbouw of veeteelt. Door een doordacht ontwerp ontstaat een ecosysteem waarin de verschillende planten elkaar versterken en beschermen.

 

Verschillende soorten agroforestry
Er zijn veel verschillende vormen van agroforestry. Enkele voorbeelden zijn:

  • Voedselbossen: In een voedselbos boots je een natuurlijk bos na, met eetbare bomen, struiken en andere planten. Je werkt met zeven lagen planten, van hoge bomen tot lage kruidgewassen. Samen vormen ze een ecosysteem waarin verschillende soorten elkaar versterken en beschermen. Lees hier meer over voedselbossen.
  • Fruitgaarden: Een fruitgaard kan worden gecombineerd met andere gewassen of struiken. In vergelijking met een monocultuur fruitgaard, zorgt dit voor een diverser ecosysteem met minder verminder ziektes en plagen en meer opbrengst per hectare. Een boerderij kan bijvoorbeeld appel- en perenbomen combineren met een ondergroei van groenten (bijvoorbeeld wortelen of sla) of vaste planten zoals blauwe bessen of frambozen.
  • Notenbomen: Notenbomen (zoals hazelnoten, kastanjes, walnoten en amandelen) kunnen goed samengaan met andere vormen van landbouw. Ze leveren boeren extra inkomsten en dragen tegelijkertijd bij aan biodiversiteit en bodemverbetering.
  • Koffie- en avocadoplantages: Op koffie- en avocadoplantages bieden bomen schaduw en bescherming voor de planten. Vaak worden hiervoor inheemse bomen en struiken gebruikt.
  • Bosweides: Bij bosweides worden bomen gecombineerd met grasland waar vee kan grazen. De bomen bieden schaduw voor de dieren, helpen de bodem te verbeteren en kunnen ook producten leveren zoals hout, noten of fruit.
  • Randen van akkerbouwpercelen: Een eenvoudigere vorm van agroforestry is het planten van bomen of voederhagen langs de randen van akkerbouwpercelen. Deze bomen fungeren als windschermen, zorgen voor schaduw, beschermen de bodem tegen erosie en bevorderen de biodiversiteit.

Verschillende systemen

In agroforestry-systemen kunnen bomen, struiken en andere gewassen dus gecombineerd worden met akkerbouw (zoals groente- of graanteelt) of met graslanden en vee. Deze systemen hebben vaak meerdere afzetkanalen. Tegelijkertijd dragen ze bij aan een betere bodemgezondheid, verhoogde watercapaciteit van de bodem en meer biodiversiteit. Je kunt eindeloos variëren met agroforestry-systemen en zo inspelen op de mogelijkheden van de locatie, de afzetmarkt en de ambities van de ondernemer.

Jordy van Eijk, werkzaam bij de WUR en agroforestry-adviseur voor de Lenteland boeren, vertelt: “Je past het ontwerp, de soorten en het beheerplan aan aan de bodem, de boeren-ondernemer, de afzetmarkt en de financieringsstructuren. En je probeert met meerdere bedrijfstakken een robuust systeem neer te zetten.” Dit is ook te zien op de Lenteland-boerderijen, waar bijvoorbeeld de tuinderij in de eerste jaren al voor inkomsten zorgt, terwijl de bomen en struiken later vruchten en noten gaan leveren.

Wel of geen vee

Het opnemen van vee in het systeem kan interessant zijn, om meerdere redenen. Jordy vertelt hierover: “Dieren (zoals koeien, schapen en kippen) hebben een verstorende rol, doordat ze de bodem omwoelen en vertrappen en jonge boompjes en andere gewassen eten. Zo zorgen ze ervoor dat een stuk grond niet doorgroeit naar een volgroeid bos. Het blijft in de fase van ‘midden successie systemen’, zoals een jong bos of bosrand. Dit zijn de meest productieve systemen met de hoogste fotosythese capaciteit en de snelle groei. Dieren spelen dus een belangrijke rol bij het terugzetten van het systeem naar deze fase. En ze hebben ook een tweede functie: ze helpen de bodem gezond te maken, met de juiste wijze van begrazing.” (lees hier meer over regeneratieve begrazing.)

 

De pioniers

Onder de pioniers van agroforestry is soms discussie over de verschillende methodes in aanplant, beheer en ontwerp. Agroforestry-adviseur Jordy zegt hierover: “Ik denk dat het goed is een open blik te houden en je aan te passen aan de situatie van de boer, de plek en de omgeving. Er is bij verschillende pioniers een enorme drijfveer om er een kloppend economisch model van te maken, maar we staan nog aan het begin. We experimenteren met nieuwe combinaties, innoveren en meten de resultaten.”

 

Is agroforestry rendabel?

Of agroforestry-systemen ook een verdienmodel hebben, is compleet afhankelijk van de locatie, het ontwerp, de competentie en drijfveren van ondernemer en de mogelijke afzetkanalen. Jordy “In mijn overtuiging moet je ervoor zorgen dat je verschillende bedrijfstakken slim combineert. Belangrijk is ook dat je het bedrijfsmodel goed aansluit bij de passie en ambitie van de boeren-ondernemer. Want dan weet je dat hij tot het uiterste zal gaan om het te laten slagen. En dat hem dat ook vrij natuurlijk zal afgaan.” Hier lees je daar meer over.

Wil je zien hoe agroforestry-systemen werken in de praktijk? Kijk mee op de Lenteland boerderijen via deze website, de nieuwsbrief en via Instagram, Facebook en Linkedin.